Stwardnienie rozsiane – objawy, diagnostyka, postacie i przebieg choroby

powrót

Stwardnienie rozsiane (SM) to nabyta choroba ośrodkowego układu nerwowego o niejasnej przyczynie. Choroba występuje u ludzi młodych, zaczyna się przeważnie miedzy 20. a 40. r. ż., chociaż znane są przypadki dotyczące dzieci i młodzieży, a także ludzi starszych.

W Polsce choruje ok. 20-30 tysięcy osób. Dwie trzecie z nich to kobiety. Choroba rozwija się prawdopodobnie w wyniku połączenia wpływu czynników genetycznych, środowiskowych, infekcyjnych a także hormonalnych.

Objawy

Istotą procesu chorobowego jest wielomiejscowe (rozsiane) uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego, które doprowadza do występowania różnych objawów neurologicznych. Objawy te występują w postaci zaostrzeń (rzutów) lub powolnego postępu choroby. Z czasem doprowadzają do nieodwracalnego uszkodzenia układu nerwowego. SM jest chorobą przewleką, trwającą całe życie, o znacznie zróżnicowanym stopniu nasilenia objawów i tempie ich rozwoju. Rzut choroby to wystąpienie nowego objawu lub nasilenie już istniejącego trwające przynajmniej dobę. Kolejne rzuty prowadzą zwykle do narastania niepełnosprawności.

SM nie ma klasycznego obrazu klinicznego. Początek choroby może być nagły lub podstępny. Objawy mogą być ostre (nagłe osłabienie wzroku) lub wydawać się tak błahe (mrowienie w ręce), że chory nie szuka pomocy lekarskiej przez wiele lat. Objawem choroby może być wszystko, co ma związek z układem nerwowym. Oprócz powyższych są to między innymi osłabienia rąk i nóg, zaburzenia czucia, zaburzenia równowagi, męczliwość czy zaburzenia funkcji płciowych.

Diagnostyka

Aby móc zdiagnozować SM, lekarz musi wykazać jej rozsianie w przestrzeni (zmiany w kilku odrębnych miejscach pokazane w rezonansie magnetycznym mózgu) i w czasie (przynajmniej dwa rzuty). Typowa diagnostyka składa się z badania neurologicznego, badania rezonansu magnetycznego, sprawdzenia potencjałów wywołanych w nerwach wzrokowych oraz nakłucia lędźwiowego z pobraniem płynu mózgowo-rdzeniowego. Na tej podstawie dokonuje się również różnicowania z innymi chorobami, mogącymi dawać podobne objawy. Są to przede wszystkim borelioza, udar mózgu, nowotwór mózgu oraz inne choroby degeneracyjne.

Wsparcie psychologa

Szczególna rola przy podejrzeniu rozpoznania polega na właściwym i bardzo precyzyjnym informowaniu chorego. Często z takim pacjentem rozmawia psycholog. Po pierwszych objawach informuje, jaka jest różnica między podejrzeniem choroby a rozpoznaniem choroby. Pomaga również w szukaniu odpowiedzi na pytania ważne dla młodych osób – czy zakładać rodzinę, jaki budować dom, czy rozmawiać o chorobie w pracy? Zwraca również uwagę na obniżenia nastroju. Ponad połowę chorych na SM przynajmniej raz dotyka epizod depresyjny.

Leczenie

Leczenie stosowane w stwardnieniu rozsianym co roku się zmienia. Na chwilę obecną nie mamy możliwości pewnego wykrycia przyczyny, usunięcia jej i pełnego wyleczenia. Istniejące leki spowalniają chorobę oraz poprawiają jakość życia. W przypadku rzutów stosuje się dożylne sterydy. Do leczenia przewlekłego mamy 4 leki immunomodulacyjne podawane domięśniowo: interferon-beta 1b (Betaferon), beta 1a (Avonex i Rebif) oraz octan glatirameru (Copaxone). Są to leki pierwszego rzutu dla pacjentów z SM. W ciężkiej postaci w warunkach szpitalnych stosuje się specjalny antybiotyk (Mitoxantrone). Jeśli leczenie interferonami okaże się nieskuteczne, można je zastąpić natalizumabem (Tysabri). Najnowszym obecnie stosowanym w Polsce preparatem jest doustny fingolimod (Gilenya). Problemem jest wysoki koszt terapii.

Ciągle powstają nowe pomysły. Mechanizm działania eksperymentalnej polskiej terapii polega np. na „odczuleniu” pacjentów, dzięki czemu nie są atakowane kolejne miejsca w mózgu. Bardzo wygodna jest droga podania – plastry przyklejane na skórę. W fazie testów jest również szczepionka na SM.

 

Autor: Paweł Dobrakowski,

lekarz, Klinika Neurologii ŚUM w Zabrzu

(wrzesień 2013)