Problemy z przełykaniem

powrót

Problemy z połykaniem często towarzyszą wielu chorobom, w szczególności neurologicznym. Mogą towarzyszyć udarom mózgu, porażeniom, a także być spowodowane stanem zapalnym błony śluzowej gardła oraz przełyku, jak również mechanicznymi przeszkodami w postaci guzów nowotworowych. Zaburzenia połykania, zwane też dysfagią, stwarzają problemy z połykaniem napojów i pokarmów, a także leków i czasami nawet śliny chorego – co doprowadzić może do zachłyśnięcia, a w konsekwencji nawet i zachłystowego zapalenia płuc, będącego poważnym zagrożeniem dla zdrowia i życia pacjenta. Jak więc należy postępować z osobami mającymi problemy z połykaniem, aby mogli oni bezpieczniej przełykać?

 

Zaburzeń połykania – przyczyny

Zaburzenia połykania najczęściej polegają na utrudnionym i nieprawidłowym przechodzeniu pokarmów, napojów, połykanych leków lub śliny z jamy ustnej – do gardła, przez przełyk aż do żołądka. W trakcie przełykania dana substancja może powodować zachłyśnięcia oraz przedostawać się do układu oddechowego,. Zmagając się z trudnościami z przełykaniem chory odczuwać może dyskomfort oraz ból. Najczęściej chory z dysfagią, czyli zaburzeniami połykania, ma trudności w przełykaniu pokarmów płynnych oraz napojów, gdyż bardzo szybko przechodzą one przez przełyk i trudno kontrolować je osobie chorej. Trudność stanowią dla niego również konsystencje mieszane – – płynna zupa z kawałkami stałych warzyw lub kaszą – z którymi pacjent może sobie nie poradzić.

Najczęstsze przyczyny występowania zaburzeń połykania stanowią:

  • choroby neurologiczne – udar mózgu, choroba Alzheimera i Parkinsona, stwardnienie rozsiane i stwardnienie zanikowe boczne

  • porażenia nerwowe, spowodowane urazami

  • choroby nowotworowe – rak języka, nowotwory krtani oraz gardła

Chory cierpiący na zaburzenia połykania odczuwa następujące dolegliwości:

  • „chomikowanie” pokarmów w jamie ustnej,

  • kaszel podczas jedzenia lub picia lub bezpośrednio po posiłku,

  • zmieniony głos (na wilgotny, bulgoczący) po posiłku lub po wypiciu napoju,

  • odchrząkiwanie po posiłku,

  • piekący ból w klatce piersiowej,

  • nudności,

  • zgaga.

Wymienione dolegliwości najczęściej nasilają się, gdy chory przebywa w pozycji półleżącej lub leżącej.

Chory, nie chcąc odczuwać bólu podczas jedzenia pokarmów, często unika spożywania posiłków i picia napojów, co może spowodować niedożywienie i odwodnienie – dwie poważne konsekwencje zaburzeń połykania, które zmniejszają jakość życia chorego i wydłużają proces leczenia. Opieka nad chorym z zaburzeniami połykania wymaga więc od opiekuna między innymi specjalnego przygotowywania posiłków dla podopiecznego – polegającego głównie na zmianie konsystencji spożywanych pokarmów i napojów.

WAŻNE! Jeśli u chorego zaobserwować można objawy dysfagii takie jak kaszel po posiłku czy odchrząkiwanie po jedzeniu – należy niezwłocznie poinformować o tym lekarza prowadzącego, który przeprowadzi pogłębioną diagnostykę dysfagii, ustali stopień zaburzeń połykania i określi jaka konsystencja posiłków i napojów będzie odpowiednia dla konkretnego pacjenta.

 

Żywienie przy zaburzeniach połykania

Potrawy osób mających trudności w połykaniu powinny mieć odpowiednią konsystencję, dostosowaną do poziomu dysfagii danego pacjenta. Opiekując się w domu osobą chorą, należy przygotowywać podopiecznemu posiłki o małych objętościach, ale bardziej kaloryczne, które powinny być spożywane co 3-4 godziny. W ten sposób jedzenie nie będzie uciążliwe dla chorego, a śluzówka układu pokarmowego nie zostanie podrażniona.

Podczas komponowania posiłków opiekun osoby chorej musi pamiętać, aby pokarm dostarczał wszystkich składników odżywczych, a w szczególności białka, które wspomaga regenerację tkanek. Należy też pamiętać o zapewnieniu choremu właściwego poziomu energii – czyli kaloryczności podawanych posiłków. Warto pamiętać, aby do gotowania potraw dla naszego bliskiego dodawać wysokoenergetycznych dodatków, na przykład zamiast mleka użyć śmietany. Pozwoli to zmniejszyć ryzyko niedożywienia pacjenta w trakcie choroby.

Posiłki, które przygotowujemy dla chorego z trudnościami z przełykaniem, powinny być miękkie, rozdrobnione, o konsystencji gładkiej papki, aby ułatwić połykanie. Produkty zbożowe, takie jak pieczywo, biszkopty, można podawać choremu uprzednio namoczone w mleku, w naparze z herbaty lub w bulionie. Dla chorego mającego problemy z przełykaniem dania obiadowe najlepiej przygotowywać w postaci zup kremów lub zmiksowanych mięs, gęstych sosów, które można podawać z dodatkiem węglowodanów (np. ziemniaków) w formie puree. Warto zadbać o to, by potrawy podawane choremu wyglądały estetycznie – co jest niezwykle ważne, gdyż trudności z przełykaniem mogą utrzymać się u chorych przez dłuższy czas i istotnym jest, aby to, co podajemy choremu było apetyczne i wyglądało zachęcająco.

Jeżeli opiekun przygotowuje posiłki, które następnie chce zmiksować, warto miksować każdy składnik osobno – przygotowując osobno puree z mięsa, osobno warzywa (np. zmiksowana marchewka, pietruszka, buraki), oraz oddzielnie węglowodany w postaci zblendowanej kaszy (jęczmienna, kuskus), ryżu lub ziemniaków. Produkty wcześniej najlepiej jest ugotować na parze lub udusić z odrobiną tłuszczu, aby zachować jak największą ich wartość odżywczą. Warto potrawy zmiksowane podawać z dodatkiem oliwy z oliwek, śmietany, masła, ponieważ sprawiają, że pokarm łatwiej się formuje w kęsy, co ułatwia połykanie. Dodatkowo tak przyrządzony posiłek jest bardziej kaloryczny.

Aby uzyskać odpowiednią konsystencję pokarmów i napojów dodać do nich można także specjalistyczne preparaty zagęszczające przeznaczone dla pacjentów z dysfagią. Takim preparatem jest Nutilis Clear. Nutilis Clear to preparat zagęszczający, który pozwala szybko zagęścić pokarmy i napoje do odpowiedniej konsystencji. Nie zmienia smaku, zapachu i przejrzystości zagęszczanych posiłków. Skład Nutilis Clear jest krótki, to tylko guma guar, guma ksantanowa oraz maltodekstryny (czyli cukry) – które pozyskiwane są z naturalnych składników – ten skład jest szczególny, gdyż dzięki niemu Nutilis Clear jest odporny na działanie amylazy, enzymu, zawartego w ślinie pacjenta, dzięki czemu nie rozwarstwia się w buzi, co ma miejsce w przypadku zagęszczaczy opartych na skrobi ziemniaczanej. Aby dowiedzieć się więcej w o tym jak przygotować potrawy i napoje z Nutilis Clear – warto odwiedzić stronę www.nutilis.pl, gdzie znajduje się wiele przydatnych wskazówek na temat gotowania dla pacjentów z dysfagią, przepisy na smaczne i odżywcze dania z zastosowaniem preparatu – także w formie wideo – oraz możliwość zakupu preparatu od producenta.

Jeśli chory czuje ból po zjedzeniu posiłku, ulgę przyniesie mu picie schłodzonych napojów – herbaty rumiankowej, zielonej herbaty, naparu z siemienia lnianego, który działa osłaniająco na śluzówkę jamy ustnej oraz całego przewodu pokarmowego.

 

Autor: Redakcja “Opieki nad chorym”