Badania kontrolne

powrót

Wraz z wiekiem obserwuje się linijny wzrost częstości zachorowania niemal we wszystkich grupach chorób. Wiąże się to ze zmniejszeniem efektywności procesów naprawczych i regeneracyjnych organizmu oraz z naturalnym (zaprogramowanym genetycznie) procesem obumierania (zaniku) komórek. Już od połowy drugiej dekady życia procesy katabolizmu (rozpadu) zaczynają przeważać nad procesami anabolizmu (budowy). Nic więc dziwnego, że wraz z wiekiem pogarsza się funkcja wielu narządów. Zaczynamy się zastanawiać, co warto okresowo kontrolować np. po 50. roku życia, żeby w porę wychwycić możliwe problemy.

 

Oto krótka ściągawka:

  1. Najbardziej podstawowe badanie krwi, czyli morfologia pozwala wykryć choroby układu krwiotwórczego np. białaczki czy niedokrwistość (anemia), która pojawia się u co piątego pacjenta po 85 r.ż. Anemia może być również wtórna w przebiegu chorób ogólnoustrojowych (nowotwory).
  2. Ocena stężenia glukozy pozwala wykryć cukrzycę, która związana jest z zanikiem wysp trzustkowych produkujących insulinę.
  3. Kontrola cholesterolu pozwala ustrzec się przed rozwojem miażdżycy, która z kolei wiąże się z ryzykiem zawału serca oraz udarem mózgu.
  4. Blisko 70% osób po 70 r.ż. zachoruje na nadciśnienie tętnicze. Należy zatem regularnie je mierzyć, przynajmniej podczas wizyty u lekarza rodzinnego. U osób z podwyższonym ciśnieniem powinno się oznaczyć hormony tarczycy (TSH, fT4), których wahania w nadczynności gruczołu tarczowego mogą wpływać na ciśnienie krwi. Warto również wykonać USG nerek których choroby też powodują wzrost ciśnienia.
  5. Funkcję nerek pozwala ocenić oznaczenie kreatyniny i mocznika w surowicy krwi. Dokładniejsza ocena ew. niewydolności nerek możliwa jest dzięki obliczeniu klirensu kreatyniny (eGFR).
  6. Densytometria to badanie pozwalające ocenić gęstość mineralną kości a tym samym wykryć w porę osteoporozę i ocenić ryzyko tak zwanego złamania patologicznego (złamania przy niewielkim urazie). Ryzyko rozwoju osteoporozy rośnie wraz z wiekiem >65 lat u kobiet, >70 u mężczyzn.
  7. Warto również pamiętać o kontroli okulistycznej w celu oceny soczewki (zaćma starcza). Lekarz wykona badanie dna oka, którego obraz zmienia się wraz z wiekiem. Oprócz typowych zmian degeneracyjnych mogą pojawić się zmiany w siatkówce typowe dla tzw. zwyrodnienia plamki zwanej z wiekiem (AMD), które nieleczone może doprowadzić do ślepoty.
  8. Wraz z wiekiem zwiększa się też prawdopodobieństwo zachorowania na chorobę nowotworową. Z tego powodu powstają liczne programy badań przesiewowych adresowane do określonych osób w danej grupie wiekowej. W celu wczesnego wykrycia raka piersi zaleca się wykonywanie mammografii u kobiet między 45. a 50. r. ż. co 2 lata; po 50 r. ż. co rok.
  9. Profilaktyka raka prostaty polega na oznaczeniu PSA (swoisty antygen sterczowy) po 50 roku życia co rok (u mężczyzn z grup bardzo wysokiego ryzyka pierwsze badania już w wieku 40 lat).
  10. Wykonywanie kolonoskopii co 10 lat u pacjentów między 50 a 65 rokiem życia zwiększa szanse na wykrycie w zarodku raka jelita grubego.
  11. Ważnym a często pomijanym aspektem starzenia się są schorzenia psychiatryczno-neurologiczne. Częstymi problemami osób w podeszłym wieku są otępienie, zaburzenia depresyjne itp., dlatego lekarz powinien okresowo dokonać u każdego seniora oceny stanu umysłowego, gdzie oprócz standardowego wywiadu lekarskiego pomocne są specjalne skale i testy psychologiczne.
  12. Stosowanie się do powyższych wskazówek wraz z dbaniem o sprawność fizyczną i właściwą dietę pozwoli zwiększyć szanse na zdrowe, długie życie.

Autor: Paweł Dobrakowski,

lekarz, Klinika Neurologii ŚUM w Zabrzu

(wrzesień 2013)