Opieka nad osobą z odleżynami

powrót

Odleżyny występują głównie u osób trwale unieruchomionych. Są one przyczyną ogromnego cierpienia pacjenta. Ważna jest więc profilaktyka odleżyn. Odpowiedni sposób odżywiania zapobiega występowaniu odleżyn i wspomaga ich leczenie.

 

Przyczyny odleżyn

Odleżyna to miejscowa martwica tkanek, która może obejmować skórę, tkankę podskórną, mięśnie, kości. Powstaje na skutek zaburzeń ukrwienia, które spowodowane są długotrwałym uciskiem tkanek przez ciężar ciała. Zmianom towarzyszy stan zapalny, często występuje wydzielina ropna.
Najczęstszymi czynnikami ryzyka wystąpienia odleżyn u osób chorych są:

  • długotrwałe unieruchomienie w łóżku,
  • brak czucia bólu, które najczęściej występuje w chorobach neurologicznych lub po udarze mózgu,
  • wiek >70 lat,
  • zły stan odżywienia,
  • otyłość,
  • cukrzyca,
  • stosowanie leków (uspokajających, przeciwbólowych, obniżających ciśnienie krwi),
  • sterydoterapia,
  • chemioterapia, podczas której spada odporność organizmu, często pojawiają się trudno gojące zmiany na skórze,
  • zakażenia bakteryjne skóry.

Rany odleżynowe mogą stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia, a nawet życia chorego. Leczenie odleżyn jest długotrwałe i uciążliwe. Rany odleżynowe często utrudniają lub uniemożliwiają prowadzenie rehabilitacji, dlatego tak ważna jest profilaktyka odleżyn.

 

Profilaktyka przeciwodleżynowa

Właściwe odżywianie osoby długotrwale leżącej zapobiega występowaniu odleżyn. Wymaga  ono odpowiedniego doboru produktów, aby chory otrzymywał wszystkie niezbędne składniki odżywcze oraz odpowiednią ilość kalorii. Dieta przeciwdziałająca odleżynom musi zawierać większą ilość białka w porównaniu do diety osób zdrowych. Najlepiej jest podawać choremu produkty, w których obecne jest białko pełnowartościowe, czyli nabiał (mleko, sery białe, jogurty naturalne, maślanka), chude mięso (kurczak, indyk, gotowany schab, polędwica wołowa, cielęcina) oraz ryby (dorsz, morszczuk, pstrąg). Mięso oraz ryby najlepiej gotować w wodzie lub na parze, lub piec w folii w piekarniku. Dzięki temu będą łatwostrawne, co jest ważne dla osób leżących. Jeden z wymienionych powyżej produktów powinien być obecny w każdym z pięciu posiłków, które opiekun podaje osobie chorej.
Spośród aminokwasów istotną rolę w profilaktyce i leczeniu odleżyn odgrywa arginina, która wspomaga regenerację tkanek oraz syntezę włókien kolagenowych obecnych w skórze. Ponadto rozszerza naczynia krwionośne, dzięki temu zwiększa się dopływ tlenu i składników odżywczych do rany, co przyspiesza proces gojenia.
Obok białka ważną rolę w przeciwdziałaniu ranom odleżynowym odgrywają witaminy oraz sole mineralne. Spośród witamin przed stanem zapalnym skóry chronią witaminy A, E oraz C. Najlepszym źródłem tych witamin są warzywa i owoce (marchew, buraki, natka pietruszki, truskawki, czerwone porzeczki, morele). Codzienne spożywanie 2 łyżek ziaren słonecznika oraz łyżki oliwy z oliwek lub oleju słonecznikowego dostarcza odpowiedniej ilości witaminy E, która wspomaga gojenie się ran i korzystnie wpływa na regenerację skóry. Z kolei cynk oraz selen wykazują właściwości przeciwutleniające, przez co zapobiegają infekcji oraz biorą udział w procesie gojenia ran.
Poniżej przedstawiamy przykładowy zestaw posiłków skomponowany pod kątem zapobiegania odleżynom.

Śniadanie:

  •  Kanapki z serem białym posypane natką pietruszki. Herbata czarna z cukrem.

2 śniadanie:

  • Jogurt naturalny z truskawkami i 2 łyżkami słonecznika.

Obiad:

  • Rosół z kluskami lanymi. Gotowana pierś z indyka lub kurczaka z ziemniakiem, duszona marchewka. Kompot z czarnej porzeczki.

Podwieczorek:

  •  Budyń śmietankowy polany sokiem malinowym.

Kolacja:

  •  Jajko gotowane na miękko, pomidor bez skórki posypany koperkiem, bułka pszenna.

Powyższy jadłospis dostarcza osobie chorej niezbędne składniki odżywcze oraz zapobiega powstawaniu odleżyn. Jeśli jednak chory ma problemy z jedzeniem, a nie chce spożywać posiłków domowych, warto jego dietę uzupełniać przez podanie Nutridrinka Protein lub Cubitanu – dietetycznych środków spożywczych specjalnego przeznaczenia medycznego. Są to wysokoenergetyczne i wysokobiałkowe produkty, które dostarczają niezbędnych składników odżywczych, przez co wspomagają proces leczenia i pomagają zapobiegać odleżynom.

 

Żywienie pacjenta z odleżynami

Odleżyny to trudno gojące się rany, które mogą zagrażać życiu pacjenta. Występują one u osób długotrwale leżących lub unieruchomionych. Odpowiednia pielęgnacja chorego oraz sposób żywienia przyspieszają proces gojenia się ran odleżynowych oraz przeciwdziałają pojawieniu się nowych.

 

Pielęgnacja pacjenta unieruchomionego

Rany odleżynowe powstają u pacjentów długotrwale unieruchomionych, ponieważ ich możliwości ruchowe są ograniczone. Odleżyny powstają w wyniku ucisku i niedokrwienia tkanek. Szczególnie zagrożone ich pojawieniem się są osoby, które nie mają możliwości samodzielnego poruszania się, np. po zabiegach operacyjnych, cierpiące na choroby nowotworowe (rak jelita grubego, nowotwory płuc), po udarach mózgu, chorzy na stwardnienie rozsianie. W wyniku pozostawania w pozycji leżącej niektóre miejsca na ciele są gorzej ukrwione, co prowadzi do miejscowego niedożywienia i niedotlenienia tkanek. Następnie tworzą się trudno gojące się rany.
Opiekun osoby obłożnie chorej musi co 3-4godziny zmieniać pozycję leżącego, aby nie dopuszczać do powstawania nowych odleżyn oraz nie pogłębiać już istniejących zmian na skórze. Powstałe rany należy odpowiednio pielęgnować, systematycznie je oczyszczając oraz stosując opatrunki przeznaczone do leczenia odleżyn (hydrożelowe, alginianowe, poliuretanowe). Podczas opieki nad osobą przewlekle chorą warto używać materaców przeciwodleżynowych, które skutecznie chronią przed powstawaniem odleżyn.

 

Trudno gojące się rany a bilansowanie diety

Prawidłowy stan odżywienia pacjenta ma pozytywny wpływ na leczenie odleżyn. Opiekun osoby chorej powinien tak komponować posiłki, aby dostarczały wszystkich niezbędnych składników odżywczych(białek, tłuszczów, węglowodanów, witamin, soli mineralnych). Najlepiej podawać choremu produkty zawierające pełnowartościowe białko, które znajduje się w jajkach, mleku, jogurcie naturalnym, serze białym. Chude mięso (indyk, kurczak, cielęcina, wołowina) jest również bogatym źródłem białka. Z kolei ryby oprócz białka dostarczają choremu niezbędnychnienasyconychkwasówtłuszczowychomega-3, które wspomagają proces gojenia się ran oraz wzmacniają odporność.
Spośród aminokwasów istotną rolę w leczeniu zmian skórnych odgrywa arginina, który usprawnia regenerację tkanek, wspomaga syntezę białka oraz wpływa korzystnie na ukrwienie tkanek. Z kolei selen wykazuje właściwości przeciwutleniające oraz przeciwzapalne, ponieważ usuwa wolne rodniki, które w dużych ilościach powstają podczas toczącego się procesu zapalnego.
Szczególną rolę w gojeniu ran odgrywają witaminy A, C i E. Wpływają one na proces odnowy tkanek, w tym skóry. Bogatym źródłem tych witamin są owoce i warzywa (czarne porzeczki, papryka czerwona, morele, marchew, natka pietruszki, koperek). Oprócz witamin i soli mineralnych zawierają również flawonoidy wykazujące właściwości przeciwutleniające. Poprawiają ukrwienie tkanek, chronią przed chorobami układu krążenia, a tym samym wspomagają leczenie odleżyn. Doskonałym źródłem flawonoidów jest również zielona herbata. Ważna jest również ilość płynów wypijanych przez chorego. Nieodpowiednie uwodnienie tkanek niekorzystnie wpływa na leczenie odleżyn. Obłożnie chory powinien wypijać dwa litry płynów dziennie.
Bardzo często osoby chore nie chcą spożywać posiłków, ponieważ odczuwają dolegliwości ze strony układu pokarmowego (nudności, wymioty, biegunki) lub nie mają apetytu. Trzeba jednak pamiętać, że niedobór składników odżywczych sprawia, że rany wolniej się goją, spada odporność organizmu, dochodzi do bakteryjnych i grzybiczych zakażeńran. Aby zapobiec takim sytuacjom, warto uzupełnić dietę w wysokoenergetyczny i bogatobiałkowy produkt odżywczy, jakim jest Nutridrink Protein. Z kolei Cubitan dodatkowo zawiera aminokwas – argininę, która wspomaga gojenie się odleżyn i ran pooperacyjnych. Stosowanie tych produktów przyspiesza proces gojenia się odleżyn i ran.

 

Autor: Redakcja “Opieki nad chorym”